Bagaimana Sel Normal Bertukar Menjadi Sel Kanser

 

Bagaimana Sel Normal Bertukar Menjadi Sel Kanser

Kanser bukan berlaku dalam sehari.

Ia adalah proses berperingkat yang melibatkan perubahan genetik, gangguan kawalan sel dan kegagalan sistem pertahanan badan.

Setiap sel normal dalam tubuh mempunyai sistem kawalan yang sangat ketat. Sel hanya membahagi bila diperlukan, membaiki kerosakan jika berlaku, dan akan mematikan diri jika rosak teruk.

Kanser berlaku apabila sistem kawalan ini rosak secara bertahap.

Berikut ialah 8 proses utama bagaimana sel normal boleh berubah menjadi sel kanser.

1. Kerosakan pada DNA sel

DNA ialah bahan genetik yang menyimpan arahan lengkap bagaimana sel perlu hidup, membahagi dan mati.

Kerosakan DNA boleh berlaku akibat:

bahan kimia karsinogen (contoh: asap rokok, bahan industri tertentu)

radiasi (ultraviolet, radiasi pengion)

jangkitan virus tertentu (contoh: HPV, hepatitis B dan C)

keradangan kronik

kesilapan semasa pembahagian sel

Tubuh sebenarnya mempunyai sistem pembaikan DNA. Namun jika kerosakan terlalu banyak atau berulang, pembaikan boleh gagal.

2. Mutasi gen berlaku

Mutasi ialah perubahan pada urutan gen dalam DNA.

Dalam kanser, dua kumpulan gen penting sering terlibat:

Onkogen – gen yang merangsang pertumbuhan sel

Gen penekan tumor (tumor suppressor genes) – gen yang mengawal dan memberhentikan pertumbuhan sel

Jika onkogen menjadi terlalu aktif, atau gen penekan tumor rosak (contoh gen p53), kawalan pertumbuhan sel mula hilang.

Mutasi tidak semestinya terus menyebabkan kanser. Biasanya beberapa mutasi terkumpul selama bertahun-tahun sebelum sel menjadi benar-benar malignan.

3. Sel mula membahagi secara tidak terkawal

Sel normal hanya membahagi apabila menerima isyarat tertentu.

Sel kanser:

tidak lagi bergantung pada isyarat luar

menghasilkan isyarat pertumbuhan sendiri

tidak berhenti walaupun ruang sudah penuh

Fenomena ini dipanggil kehilangan “contact inhibition”.

Akibatnya, sel terus membiak walaupun badan tidak memerlukannya.

4. Sel rosak tidak mati seperti biasa (Elak Apoptosis)

Apoptosis ialah proses bunuh diri sel yang teratur.

Apabila sel rosak teruk, ia sepatutnya mati untuk melindungi tubuh.

Sel kanser:

mematikan laluan apoptosis

mengaktifkan protein yang menghalang kematian sel

terus hidup walaupun DNA telah rosak

Ini menyebabkan sel abnormal berkumpul dan terus membesar.

5. Pembentukan ketumbuhan (Tumor)

Apabila sel abnormal membiak dan berkumpul, ia membentuk jisim tisu yang dipanggil tumor.

Tumor terbahagi kepada dua:

Benign (jinak) – tidak menyerang tisu sekitar dan tidak merebak

Malignan (kanser) – boleh menyerang dan merebak

Dalam tumor malignan, sel-sel menunjukkan perubahan bentuk dan struktur yang ketara (dipanggil anaplasia).

6. Sel kanser membentuk bekalan darah sendiri (Angiogenesis)

Untuk terus membesar, sel kanser memerlukan oksigen dan nutrien.

Sel kanser akan merangsang pembentukan saluran darah baru melalui proses dipanggil angiogenesis.

Ini membolehkan tumor:

membesar dengan lebih cepat

mendapat bekalan nutrien berterusan

Tanpa angiogenesis, tumor tidak boleh membesar melebihi saiz tertentu.

7. Sel kanser menyerang dan merebak (Metastasis)

Ini ialah ciri paling berbahaya dalam kanser.

Sel kanser boleh:

memecahkan struktur tisu normal

menembusi dinding salur darah atau salur limfa

bergerak ke organ lain

Proses ini dipanggil metastasis.

Sebagai contoh: Kanser payudara boleh merebak ke tulang atau paru-paru.

Kanser kolon boleh merebak ke hati.

Metastasis ialah punca utama kematian dalam kebanyakan kes kanser.

8. Sistem imun gagal mengawal sel abnormal

Sistem imun sebenarnya sentiasa mengesan dan memusnahkan sel yang rosak.

Namun sel kanser boleh:

menyamar sebagai sel normal

menghasilkan protein yang menghalang serangan imun

mencipta persekitaran radang yang menyokong pertumbuhan mereka

Apabila sistem imun gagal mengawal, tumor boleh berkembang tanpa gangguan.

Kesimpulan

Kanser bukan kejadian tiba-tiba.

Ia adalah proses berperingkat yang melibatkan:

kerosakan DNA

pengumpulan mutasi

kehilangan kawalan pembahagian sel

kegagalan apoptosis

pembentukan tumor

angiogenesis

metastasis

dan kegagalan sistem imun

Proses ini boleh mengambil masa bertahun-tahun sebelum dikesan.

Sebab itu pencegahan sangat penting:

mengelakkan karsinogen

menjaga berat badan

mengawal keradangan kronik

tidak merokok

mendapatkan vaksin yang berkaitan

menjalani saringan awal

Kanser ialah penyakit biologi yang kompleks

Memahami prosesnya membantu kita melihat bahawa pencegahan dan pengesanan awal adalah kunci utama.

Note:

Vaksin tidak merawat kanser.

Ia mencegah jangkitan virus tertentu yang boleh mencetuskan kanser dalam jangka masa panjang.

Antara yang paling jelas dari sudut sains ialah:

1. HPV (Human Papillomavirus)

HPV ialah virus yang boleh menyebabkan:

Kanser serviks

Kanser dubur

Kanser tekak tertentu

Kanser zakar

Vaksin HPV membantu mencegah jangkitan strain berisiko tinggi seperti HPV 16 dan 18 yang sangat berkait dengan kanser serviks.

Ini antara vaksin kanser yang paling kukuh bukti saintifiknya.

2. Hepatitis B

Virus Hepatitis B boleh menyebabkan:

Keradangan hati kronik

Sirosis

Kanser hati (hepatocellular carcinoma)

Vaksin Hepatitis B telah terbukti mengurangkan kadar kanser hati di banyak negara yang melaksanakannya secara meluas.

Ini sebab ia diberi sejak bayi di Malaysia.

Perlu jelas:

• Tiada vaksin untuk kebanyakan kanser lain seperti kanser payudara, kolon atau paru-paru.

• Vaksin hanya relevan untuk kanser yang berpunca daripada jangkitan virus tertentu.

• Ia langkah pencegahan jangka panjang, bukan rawatan.

Jadi bila disebut “mendapatkan vaksin yang berkaitan”, maksudnya ialah:

Jika seseorang berada dalam kumpulan yang sesuai atau belum menerima vaksin Hepatitis B atau HPV, berbincang dengan doktor tentang keperluannya.

Sumber dari Mohd Nizam